image
Piri Reis, ilk dünya haritasını 1513 yılında Yavuz Sultan Selim'e, 2. haritayı ise 1528 yılında Kanuni Sultan Süleyman'a hediye et Coğrafya ve harita uzmanı ünlü Türk denizci Piri Reis’in 1513’te çizdiği Afrika, Amerika ve Güney Kutbu’nu gösteren harita, ortaya çıkarıldığı 1929 yılında ortalığı karıştırdı. Çünkü Güney Kutbu’nun keşfi, haritanın çizilmesinden çok sonra, yani 1818’de gerçekleşmişti. Ayrıca, Piri Reis’in haritası, kıtanın buz altında kalmış sahil kesimlerini de gösteriyordu. Ancak kıta üzerindeki buzlar, haritanın çizilmesinden tam 6 bin yıl önce erimişti.
Piri Reis Dünya Haritası 1513
Şekil-1: 1513 yılında Piri Reis tarafından çizilen dünya haritası. Resmi büyütmek için üzerine tıklayınız

Piri Reis Haritası günümüze kalan, Amerika kıtasını gösteren en eski haritalardan biridir. Osmanlı Kaptan-ı Derya’sı (Amiral) Piri Reis tarafından 1513’te çizilmiş olup, Avrupa ve Afrika’nın batı kıyılarını ve Güney Amerika’nın doğu kıyılarını gösterir. 11 Eylül 1929 yılında Topkapı Sarayı’nın müzeye dönüştürülme çalışmaları esnasında Milli Müzeler Müdürü Halil Ethem Bey, sarayın harem bölümünde ki kütüphanede tesadüfen bu haritayı bulmuştur. Atatürk haritanın incelenmek üzere Ankara’ya gönderilmesini emretmiştir.

Prof. Afet İnan şunları söylüyor : “Ben haritaları ilk defa Çankaya’da Atatürk’le beraber gördüm. Ceylan derisine büyük bir dikkatle çizilmişlerdi. Üzerlerinde yazılar ve renkli resimler vardı. 1935 yılında, Tarih Kurumu, haritalardan birini tanıtıcı bir broşürle bastı. Genova Üniversitesi’ndeyken ilk Amerika haritalarını incelemiştim. Genova Coğrafya Kurumu’na Piri Reis’in haritasının bir kopyasını verdim. Olay çok ilgi çekti. 1937 yılında çeşitli ülkelerin gazetelerinde yayınlandı. Fakat, o gün bugündür, bu haritanın esrarı çözülememiştir” dedi.

Dünya çapında büyük yankı uyandıran Piri Reis’in Dünya Haritası’nın bize ulaşan kısmı 3/1 lik yani 90/65 cm ebatlarındaki bölümüdür. Haritada 9 tane sandal ve gemi resmi bulunmaktadır. Ayrıca harita üzerinde insan ve hayvan figürleri, Portukal kralı, Merrakuş ve Kine Padişahı ve 7 tane papağan, Afrika Kıtası’nda devekuşu, fil, üç tane maymun, yılan, öküz, lama,  kıtanın kuzeyinde de büyük bir balık resmi bulunmaktadır. Haritada Kristof Colomb’un Amerika Kıtası’nı keşfi ile ilgili tam olarak okunamayan notlar bulunmaktadır. Haritanın üzerine kim tarafından ve ne zaman yapıldığı yazılmıştır.

Bu harita o dönemde yapılmış diğer haritalardan çok farklıydı ve dünyanın henüz keşfedilmemiş bölgelerini bile çok detaylı olarak gösteriyordu. Afrika Kıtası’nın batı kıyıları, Güney Amerika Kıtası’nın doğu kıyıları, Kanada’nın kuzeydoğusu, Grönland Adası ve Güney Kutbu haritada eksiksiz olarak vardı. Mesela Güney Kutbu’nun keşfi 1818 yılındaydı.

Pek çok tarihçi ve bilim adamı bu haritanın nasıl çizilebildiğini araştırdı. Piri Reis’in haritayı dünyayı gezerek çizmesi mümkün değildi çünkü o dönemin tahtadan yapılmış kalyonları okyanuslarda yol alabilecek kadar dayanıklı değildi. Cebelitarık Boğazı’nın hatasız olarak çizilebilmesi ancak uzaydan alınmış dünya görüntüleri ile mümkünken, Piri Reis’in Dünya Haritası’nda Cebelitarık Boğazı’nın kusursuz bir çizimi mevcuttu.

Arjantin ile Antartika’nın  su altında dağlar vasıtasıyla birleşik olduğu Ruslar tarafından henüz bulunmuşken, Piri Reis su küreyi kaldırarak bunu resmetmişti. Piri Reis’in Dünya Haritası’nda bulunan su altındaki Antartika Dağları’nın varlığı ses yansıtıcı cihazlar sayesinde 1820 yılında tespit edilebilmiştir.
 

PİRİ REİS BU HARİTALARI ÇİZMEYİ NASIL BAŞARMIŞTIR?

Piri Reis 1513 yılında hazırladığı haritanın kenar notlarında, bu dünya haritasını yaparken 20 haritadan yararlandığını söyler ve yararlandığı haritaları sıralarken bir adet de Kolomb haritasından bahsetmiştir.

“20 harita ve Büyük İskender zamanında çizilen haritaların sekizinden -ki dünyanın insan yerleşimli bölgelerini gösterir ve Araplar onlara Caferiye der- Arapların bir Hindistan haritasından ve Portekizlilerin zamanımızda çizdikleri dört Asya haritasından ve  Kolonbo’nun batıda çizdiği haritadan faydalandım. Bunları karşılaştırmalı olarak inceleyip çıkarımlarda bulunarak bu haritayı ortaya çıkardım.”

Daha sonra yazdığı Kitab-ı Bahriye isimli eserinde, amcası Kemal Reis ile birlikte Kolomb’un üç seferine katıldığını söyleyen İspanyol bir denizciyi esir aldıklarını ve bu haritayı o sırada ele geçirdiklerini anlatmıştır.

Piri Reisin 1513 tarihli dünya haritası, o zamana kadar yapılan tüm haritaların ve seyahat notlarının derlenmesiyle oluşturulmuş, çağının en ileri bilgilerini içeren eşsiz bir çalışmadır. Piri Reis bu haritayı hazırlarken çeşitli haritalardan yararlanmanın yanı sıra, kendisine esir düşen denizcilerden edindiği bilgileri ve elbette kendi denizcilik tecrübelerini de eklemeyi ihmal etmemiş ve elindeki dağınık verileri tek bir bütün halinde en iyi şekilde sentezlemeye çalışmıştı. Elde ettiği yeni verilerin ışığında 1528 yılında ikinci bir dünya haritası çizecek ve dünya denizcilik tarihine adını altın harflerle yazdırmıştır.
 
Piri Reis Dünya Haritası 1528
Şekil-2: 1528 yılında Piri Reis tarafından çizilen dünya haritası. Resmi büyütmek için üzerine tıklayınız

Piri Reis’in, 1528’de hazırladığı ikinci Dünya haritasının kuzeybatı köşesi günümüze ulaşmıştır. Bu haritada; Orta Amerika, Kanada’nın kuzeydoğusu, modern Amerika Birleşik Devletleri’nin Atlantik’e bakan Florida eyaleti ve Grönland gösteriliyor. Piri Reis bu haritada doğruluğundan tam olarak emin olmadığı yerleri beyaz bırakmıştı.

İlk haritada bulunan bazı hayali adaların bu haritada yer almaması, ilk haritanın aksine Bahama, Antiller, Haiti ve Küba’nın oldukça doğru çizilmesi, Yengeç Dönencesi’nin çizilmiş olması, Amerika kıyılarının daha da isabetli çizilmesi, Piri Reis’in birincisinden daha doğru bir harita çizmeye çalıştığını ve Kolomb’dan sonra yapılan yeni keşifler hakkında istihbarat alıp bunları haritalarına işlediğini kanıtlıyor.
 

Şekil:3 Piri Reis'in haritasındaki Karayiplerin modern bir haritayla karşılaştırılması


Şekil:4 Piri Reis'in haritasında Güney Amerika'nın kıvrılan kısmı ve modern bir haritada Macellan Boğazının girişi


Şekil:5 Piri Reis'in haritasında Güney Amerika'nın güney kıyıları ve Tordesillas Meridyeni


Şekil:6 Lopo Homem'in 1519 tarihli dünya haritası ve buna göre tamamlanan tahmini Piri Reis haritası
İlk oyu sen ver!
Önceki BlogTELİF HAKKI NEDİR?
Sonraki BlogKİTAB-I BAHRİYE

Yorum yapabilmek için Üye Girişi yapın.

Yorumlar (0)

Hiç yorum yapılmamış. İlk yorumu yapan sen ol.