image
Bu yazımızda kağıt paranın ortaya çıkışı ve Osmanlı Devleti'nden başlayıp Türkiye Cumhuriyeti'nde devam eden kağıt para süreçlerini ele alacağız. Para icat edilmeden önce, deniz kabuğundan kıymetli metallere kadar çeşitli mallar değişim aracı olarak kullanılmıştır. Önceleri altın ve gümüş gibi kıymetli metallerden yapılan sikkeler kullanımda iken, M.Ö. 118 yılında Çinliler deri para kullanmışlardır. Kıymetli metallerin sınırlı olması para arzında ve dolaşımında sorunlar yaşanmasına neden olmuş ve kraliyet hazineleri tarafından ödeme yapılacağının garanti edildiği banknotlar ortaya çıkmıştır. İlk kâğıt para ise M.S. 806 yılında yine Çin'de ortaya çıkmıştır.

Batıda kâğıt paraların basılması ve kullanılması 17. yüzyılın sonlarına rastlamaktadır.İlk kâğıt paranın 1690'lı yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'nde Massachusetts Hükümeti, İngiltere'de ise kuyumcular tarafından basıldığı ve dolaşıma çıkarıldığı, 1694 yılında İngiliz Merkez Bankası ve daha sonra diğer ülke merkez bankalarının kurulması ile de yaygınlaştığı görülmektedir. Dolayısıyla Çin’de ticaretin Avrupa’dan çok daha önce yaygınlaşmaya başladığını söylemek mümkündür.

Osmanlı İmparatorluğu’nda Kâğıt Para
Osmanlı İmparatorluğu'nda ilk banknotlar idari, sosyal ve yasal reformların gündeme geldiği Tanzimat Döneminde tedavüle çıkarılmıştır. Banknotlar bu dönemde esas olarak reformların finanse edilmesi amacıyla basılmıştır.

Abdülmecit döneminde basılan ilk kağıt para 

İlk Osmanlı banknotları Abdülmecit tarafından 1840 yılında "Kaime-ı Nakdiye-ı Mutebere " adıyla, bugünkü dille "Para Yerine Geçen Kâğıt", bir anlamda para olmaktan çok faiz getirili borç senedi veya hazine bonosu niteliğinde olmak üzere çıkarılmıştır. Bu paralar matbaa baskısı olmayıp, elle yapılmış ve her birine de resmi mühür basılmıştır. Kaimelerin zaman içerisinde taklidinin kolayca yapılması ve kâğıt paraya olan güvenin azalması nedeniyle 1842 yılından itibaren matbaada bastırılmasına başlanarak, el yapımı olanlarla değişimi sağlanmıştır. 

Cumhuriyet Dönemi Banknotları
Osmanlı İmparatorluğu'ndan intikal eden evrak-ı nakdiyeler, Cumhuriyetin ilk yıllarında para bastırılamadığından, 1927 yılı sonuna kadar tedavülde kalmıştır.

Bir devletin egemenlik ve bağımsızlık sembolü olması nedeniyle, Türkiye Büyük Millet Meclisinde, 30 Aralık 1925 tarih ve 701 Sayılı "Mevcut Evrak-ı Nakdiyenin Yenileriyle İstibdaline Dair Kanun" kabul edilerek ilk Türk banknotlarının bastırılmasına karar verilmiştir. Bu kanun ile mevcut evrak-ı nakdiyenin aynı nitelik ve miktarda kâğıt para ile değiştirilmesi esas alınıp paranın şekli ve basılıp değiştirilmesi gibi konuları düzenlemek üzere bir komisyonun görevlendirilmesi hükme bağlanmıştır.
 

Cumhuriyet döneminde basılan ilk 1000 TL 
 

Cumhuriyet döneminde basılan ilk 50 kuruş.

Daha ayrıntılı bilgi almak için TCMB arşivindeki evraklari inceleyebilirsiniz.
 
Toplam 1 oy (5/5)
Önceki BlogBAYRAK NEDİR, NASIL OLUŞTU?
Sonraki BlogDYATLOV GEÇİDİ'NİN SIRRI ÇÖZÜLDÜ

Yorum yapabilmek için Üye Girişi yapın.

Yorumlar (0)

Hiç yorum yapılmamış. İlk yorumu yapan sen ol.