image
Osmanlı Dönemi’nde, İbrahim Müteferrika ve Sait Efendi tarafından 1727'de kurulan matbaada, basılan ilk Türkçe eser, Vankulu Lügati. Osmanlı döneminde Türkçe kitabın basım serüveni “Vankulu Lügati” ismiyle basılmış olan sözlük ile başlamıştır. Basımı 2 yıl süren Vankulu Lügati bugün halen daha edebiyat, dil anlamında eski dönemlere ait eserlerin incelenmesinde kullanılan başvuru niteliğindeki önemli bir kaynak olarak değer taşır.

Kitabın pdf halini indirmek için tıklayınız.

Vankulu Lügati aynı zamanda bir çeviri kitabıdır. Orijinal ismi  “Sıhah-ı Cevheri” olan İsmail Cevheri tarafından bundan yaklaşık 800 yıl önce yazıldığı tahmin edilen Arapça dilindeki bu eser, Vankulu Mehmet Efendi tarafından Osmanlı döneminde dilimize çevrilmiştir. Çeviri süresi de yaklaşık 2 yıl süren eserin basımı ise İbrahim Müteferrika tarafından yapılmıştır. Sözlük niteliğindeki bu ilk kitabın ilk baskı sayısı 1000 adettir. Vankulu Lügati 2 cilt olarak basılmıştır. Bu değerli lügat basımının ardından beklenilenin üzerinde bir ilgi görmüş, sadece medrese eğitimlerinde bir ders kitabı olmanın ötesinde herkes için bir başucu kitabı olarak anlam bulmuştur. Kitap bundan yaklaşık üç asır önce büyük bir heyecan ve ilgi ile karşılanmıştır.

Vankulu Lügati Osmanlı döneminde basılan ilk kitap değil, ilk Türkçe kitaptı. İlk kitap basımı gayrimüslimler tarafından kurulan matbaada 1488 yılında gerçekleştirilmişti. Tarihte bugün ise Türkiye’nin kitap tarihinde yeni devrin başlangıcı olmuş ve ilk Türkçe kitap olan Vankulu Lügati aynı zamanda İbrahim Müteferrika’nın da baskısını gerçekleştirdiği ilk Türkçe eser olmuştur. 1927 yılında dönemin padişahı III. Ahmet tarafından verilen ferman ile İbrahim Müteferrika tarafından kurulan ilk matbaada 2 yıllık bir hazırlık aşaması sonucu basılan ilk kitabın ardından Müteferrika yaşamı boyunca ilk kitapla birlikte toplam 17 adet Türkçe kitap basmıştır. Diğer kitaplar da tarih, coğrafya ve yine sözlük türünde eserlerdir.



VANKULU LÜGATI HAKKINDA BİLGİLER
Vankulu Lügatı, iki büyük ciltten oluşmaktadır. Kitap Avrupa’dan ithal edilmiş fi­ligranlı kâğıda, okunabilir nesih bir yazıyla basılmış­tır. Kitabın alt tarafında bir sonraki sayfanın hangi keli­meyle başlayacağını ve bite­ceğini gösteren parolalar bu­lunmaktadır. Kelime kökleri madde başı olarak alınmış, bu kökten türetilen kelimele­rin ise altı çizili olarak belir­tilmiştir.

Birinci cilt, 656 sayfadır. Kitabın ilk 6 sayfasında devrin padişahı III. Ahmet, Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ve Şeyhülis­lam Yenişehirli Abdullah Efendi’ye övgülerden sonra, İbrahim Müteferrika tarafın­dan kaleme alınan “dibace” (önsöz) ile birlikte hangi say­falarda hangi harfin bulun­duğunu gösteren bir fihrist vardır. Önsözde matbaanın kurulmasına müsaade eden III. Ahmed’in fermanı ve matbaanın sakıncalı olma­dığına dair şeyhülislamın verdiği fetva sureti, kitaba dair muhtelif bilginler tara­fından yazılmış 16 tak­riz, Matbaacı İbrahim Mü­teferrika tarafından, baskı sanatının lüzumu ve ehem­miyeti hakkında kaleme alı­nan Vesiyetü’t-Tıbaa adlı bir makale, kitabın yazarı Cevheri ile tercüme eden Vankulu Mehmed Efendi’nin kısa hayat hikâyeleri bulunmaktadır. İkinci cilt ise, ilk iki sayfası fihrist olmak üzere toplam 766 sayfadır.

Kitabın her sayfası 37 satır olarak düzenlen­miştir. Her sayfada ortalama olarak üç kelime kökü ve her kelimeden de 22 tane türetilmiş kelime var­dır. Lügatte yaklaşık olarak beş bin kelime kökü ile bu kelime köklerinden türetilmiş yüz binden fazla kelime bulunmaktadır.
 
İlk oyu sen ver!
Önceki BlogOKYANUS ALTI İLETİŞİM KABLOLARI
Sonraki BlogCODE.ORG NASIL ÜYE OLUNUR?

Yorum yapabilmek için Üye Girişi yapın.

Yorumlar (0)

Hiç yorum yapılmamış. İlk yorumu yapan sen ol.